Η σιωπηλή ηγεσία: Η επιτυχία που δεν χρειάζεται πρωταγωνιστή

 

Στον κόσμο των οργανισμών, η ηγεσία συχνά συγχέεται με την ορατότητα. Ο ηγέτης που μιλά περισσότερο, που παρεμβαίνει συχνότερα, που βρίσκεται στο επίκεντρο των αποφάσεων, θεωρείται ισχυρός και αποτελεσματικός. Η δημόσια παρουσία γίνεται τεκμήριο επιρροής. Ωστόσο, στις ώριμες δομές, η πιο αποτελεσματική ηγεσία λειτουργεί αντίστροφα. Όσο καλύτερα δουλεύει, τόσο λιγότερο φαίνεται.

Η ηγεσία της μη ορατότητας δεν είναι απουσία ρόλου. Είναι μετάβαση από τον «ήρωα» στον «αρχιτέκτονα συστήματος». Ο ηγέτης δεν προσπαθεί να λύνει κάθε πρόβλημα, αλλά να δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου τα προβλήματα λύνονται χωρίς τη διαρκή παρέμβαση του. Η αξία του μεταφέρεται από τις στιγμιαίες παρεμβάσεις στη δομική διαμόρφωση κανόνων, διαδικασιών και κουλτούρας. Όταν αυτό πετυχαίνει, η λειτουργία φαίνεται φυσική, σχεδόν αυτονόητη.

Σε μια ομάδα ανάπτυξης λογισμικού, για παράδειγμα, ο τεχνικός επικεφαλής που παρεμβαίνει σε κάθε σχεδιαστική απόφαση γίνεται σημείο συμφόρησης. Αντίθετα, εκείνος που επενδύει στον ορισμό αρχιτεκτονικών αρχών, σε μηχανισμούς peer review και σε κουλτούρα τεκμηρίωσης, σταδιακά παύει να είναι απαραίτητος στις λεπτομέρειες. Οι αποφάσεις λαμβάνονται σωστά χωρίς τη φυσική του παρουσία. Η επιτυχία του αποτυπώνεται ακριβώς στην απουσία του από το προσκήνιο.

Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στη διοίκηση ανθρώπινων ομάδων. Ένας διευθυντής που επιλύει προσωπικά κάθε διαφωνία παραμένει συνεχώς ορατός, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί την ομάδα σε κατάσταση εξάρτησης. Αντίθετα, όταν θέτει σαφή πλαίσια συνεργασίας, μηχανισμούς ανατροφοδότησης και διαδικασίες επίλυσης συγκρούσεων, οι ίδιοι οι άνθρωποι αναλαμβάνουν την ευθύνη των σχέσεών τους. Οι κρίσεις μειώνονται όχι επειδή «παρενέβη σωστά», αλλά επειδή σχεδίασε ένα σύστημα που δεν παράγει διαρκώς κρίσεις.

Η μη ορατότητα απαιτεί υψηλό επίπεδο αυτοπεποίθησης. Πολλοί ηγέτες συνδέουν την αξία τους με την αναγνώριση. Αν δεν φαίνονται, φοβούνται ότι δεν μετρούν. Αυτό οδηγεί σε υπερ-παρουσία. Περιττά emails, συχνές παρεμβάσεις, διαρκείς επιβεβαιώσεις. Όμως κάθε τέτοια πράξη ενισχύει την εξάρτηση του συστήματος από το πρόσωπο, όχι από τη δομή. Η ηγεσία μετατρέπεται σε προσωποκεντρική λειτουργία με χαμηλή ανθεκτικότητα.

Η πραγματική δοκιμασία ηγεσίας είναι τι συμβαίνει όταν ο ηγέτης λείπει. Αν η λειτουργία διαταράσσεται έντονα, τότε η επιτυχία ήταν επιφανειακή. Αντίθετα, όταν οι διαδικασίες συνεχίζουν ομαλά, οι αποφάσεις λαμβάνονται υπεύθυνα και οι άνθρωποι συνεργάζονται αποτελεσματικά, τότε η ηγεσία έχει επιτελέσει τον αρχιτεκτονικό της ρόλο. Η επιτυχία δεν συνδέεται με την προσωπική προβολή, αλλά με τη θεσμική σταθερότητα.

Σε περιβάλλοντα υψηλής πολυπλοκότητας, όπου καμία κεντρική νοημοσύνη δεν επαρκεί, η αόρατη ηγεσία γίνεται πολλαπλασιαστής ικανότητας. Αντί να συσσωρεύει αποφάσεις, διαχέει κριτική σκέψη. Αντί να επιδιώκει ορατό έλεγχο, δημιουργεί συνεκτικές δομές. Και τελικά, η "απουσία" του ηγέτη από την καθημερινή λειτουργία είναι το ισχυρότερο σημάδι ότι η δουλειά του έχει γίνει σωστά.

Βιβλιογραφία:

• Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler;
• Schein, E. H. (2010). Organizational Culture and Leadership. Jossey-Bass;
• Edmondson, A. (2018). The Fearless Organization. Wiley;
• Heifetz, R., Grashow, A., & Linsky, M. (2009). The Practice of Adaptive Leadership. Harvard Business Press;
• Greenleaf, R. K. (1977). Servant Leadership. Paulist Press.