Η ηγεσία έχει ταυτιστεί διαχρονικά με την παρουσία. Με τη φωνή που ακούγεται πιο δυνατά στο δωμάτιο, με τον άνθρωπο που παίρνει τον λόγο πρώτος και τον αφήνει τελευταίος. Στη σύγχρονη όμως οικονομία της γνώσης, όπου η αξία παράγεται από εξειδικευμένες ομάδες και όχι από ιεραρχικές εντολές, η υπερβολική παρουσία του ηγέτη μπορεί να γίνει ανασταλτικός παράγοντας. Υπάρχουν στιγμές που η μεγαλύτερη συνεισφορά της ηγεσίας δεν είναι η παρέμβαση, αλλά η συνειδητή αποχή από αυτήν.
Η μη-παρέμβαση δεν είναι αδιαφορία. Είναι πράξη εμπιστοσύνης και σχεδιασμένης αυτοσυγκράτησης. Όταν ένας ηγέτης παρεμβαίνει διαρκώς, ακόμα και με καλή πρόθεση, στέλνει ένα σιωπηλό μήνυμα: «Η ομάδα δεν αρκεί από μόνη της». Με τον τρόπο αυτόν μειώνεται η ανάληψη ευθύνης, περιορίζεται η πρωτοβουλία και δημιουργείται εξάρτηση από την έγκριση «από πάνω». Αντίθετα, η απουσία παρέμβασης σε ώριμες ομάδες λειτουργεί ως μηχανισμός ενδυνάμωσης. Η σιωπή του ηγέτη συχνά μεταφράζεται σε χώρο για σκέψη, διαφωνία και ανάληψη ευθύνης.
Σε περιβάλλοντα τεχνολογίας, αυτό είναι εμφανές. Ένας τεχνικός διευθυντής που επεμβαίνει συνεχώς στις αρχιτεκτονικές επιλογές των ομάδων του μπορεί άθελά του να μετατραπεί σε bottleneck. Οι αποφάσεις καθυστερούν, η δημιουργικότητα περιορίζεται και οι άνθρωποι μαθαίνουν να περιμένουν οδηγίες αντί να κρίνουν μόνοι τους. Όταν ο ίδιος επιλέγει συνειδητά να μην δώσει λύση, αλλά να ζητήσει τεκμηρίωση και να αφήσει την ομάδα να αποφασίσει, το αποτέλεσμα είναι συχνά πιο βιώσιμο. Η ευθύνη μετακινείται εκεί όπου παράγεται η γνώση.
Το ίδιο μοτίβο συναντάται και στη διοίκηση έργων. Σε ομάδες υψηλής ωριμότητας, ο project manager που παρεμβαίνει διαρκώς στη λεπτομέρεια δείχνει δραστήριος, αλλά στην πράξη αποδυναμώνει τους ρόλους. Όταν όμως περιορίζεται στη διασφάλιση πλαισίου, προτεραιοτήτων και πόρων, αφήνοντας την εκτέλεση στους ειδικούς, η απόδοση βελτιώνεται. Η ηγεσία μετατοπίζεται από τον έλεγχο στη διαμόρφωση συνθηκών.
Η μη-παρέμβαση απαιτεί αυτοπεποίθηση και ανεκτικότητα στην αβεβαιότητα. Είναι πιο εύκολο να δώσεις οδηγία παρά να αντέξεις τη διαφορετική προσέγγιση μιας ομάδας. Ωστόσο, η συνεχής διόρθωση στερεί από τον οργανισμό την ευκαιρία να μάθει. Τα λάθη που συμβαίνουν σε ένα προστατευμένο πλαίσιο έχουν εκπαιδευτική αξία, ενώ τα λάθη που αποτρέπονται διαρκώς από την κορυφή μετατρέπονται σε μελλοντικές κρίσεις ανωριμότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ηγέτης εξαφανίζεται. Η μη-παρέμβαση έχει νόημα μόνο όταν συνδυάζεται με σαφή κατεύθυνση, όρια και προσδοκίες. Χωρίς πλαίσιο, η απουσία μεταφράζεται σε σύγχυση. Με πλαίσιο, μεταφράζεται σε εμπιστοσύνη. Ο ρόλος της ηγεσίας γίνεται αρχιτεκτονικός: σχεδιάζει το σύστημα μέσα στο οποίο οι άλλοι μπορούν να αποδώσουν, αντί να επιχειρεί να παίξει σε κάθε θέση του γηπέδου.
Σε ώριμους οργανισμούς, η ηγεσία δεν μετριέται από το πόσο συχνά μιλά ο επικεφαλής, αλλά από το πόσο καλά λειτουργεί η ομάδα όταν εκείνος δεν μιλά. Η ικανότητα να κάνεις πίσω τη σωστή στιγμή δεν είναι απουσία δύναμης, είναι απόδειξη ελέγχου του εαυτού και κατανόησης του συστήματος. Και σε ένα περιβάλλον όπου η πολυπλοκότητα αυξάνεται διαρκώς, αυτή η σιωπηλή μορφή ηγεσίας ίσως είναι η πιο απαιτητική και η πιο σπάνια.
Βιβλιογραφία
- Greenleaf, R. K. (1977). Servant Leadership. Spears Center
- Edmondson, A. (2018). The Fearless Organization. Wiley
- Heifetz, R., Grashow, A., & Linsky, M. (2009). The Practice of Adaptive Leadership. Harvard Business Press
- Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler
- Sinek, S. (2014). Leaders Eat Last. Portfolio.
