Στον σύγχρονο διοικείν, η ταχύτητα έχει μετατραπεί σε αρετή χωρίς αστερίσκους. Απαντάς γρήγορα στα email, δίνεις άμεσες κατευθύνσεις στα meetings, λύνεις επιτόπου τα προβλήματα της ομάδας. Η άμεση απόκριση εκλαμβάνεται ως ένδειξη ικανότητας, διαθεσιμότητας και ελέγχου. Στην πράξη, όμως, αυτή η κουλτούρα της αμεσότητας δημιουργεί ένα παράδοξο. Όσο πιο γρήγορα απαντά ο ηγέτης, τόσο λιγότερο σκέφτονται οι άλλοι.
Η ηγεσία της καθυστερημένης απόκρισης δεν είναι αναβλητικότητα ούτε έλλειψη αποφασιστικότητας. Είναι συνειδητή επιλογή να δημιουργηθεί χρόνος σκέψης μέσα στο σύστημα. Όταν ένας ηγέτης απαντά πρώτος σε κάθε ερώτημα, κλείνει άθελά του τον κύκλο της συζήτησης. Η ομάδα μαθαίνει ότι η σωστή απάντηση βρίσκεται πάντα “ψηλότερα” και σταδιακά παύει να την αναζητά μόνη της. Η ταχύτητα του ενός γίνεται επιβράδυνση των πολλών.
Σε ένα τεχνικό περιβάλλον, αυτό φαίνεται καθαρά. Μια ομάδα μηχανικών φέρνει ένα αρχιτεκτονικό δίλημμα στον διευθυντή τεχνολογίας. Αν εκείνος δώσει άμεσα τη λύση, το πρόβλημα κλείνει γρήγορα αλλά η οργανωσιακή μάθηση σταματά εκεί. Αν, αντίθετα, ζητήσει να του παρουσιαστούν εναλλακτικές με τεκμηρίωση και πάρει χρόνο πριν αποφανθεί, το μήνυμα αλλάζει. Η ευθύνη της σκέψης παραμένει στην ομάδα. Η καθυστέρηση γίνεται επένδυση σε συλλογική ικανότητα.
Το ίδιο ισχύει σε κρίσιμες στιγμές. Σε μια εμπορική πτώση, η παρόρμηση είναι να παρθούν άμεσες αποφάσεις: αλλαγή στρατηγικής, αναδιοργάνωση, νέοι στόχοι. Η βιασύνη δίνει την ψευδαίσθηση ελέγχου. Ωστόσο, αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς επαρκή κατανόηση των αιτίων συχνά επιδεινώνουν την κατάσταση. Η ηγεσία που αντέχει λίγες μέρες ανάλυσης πριν αντιδράσει, μετατρέπει την καθυστέρηση σε μηχανισμό αποφυγής πανικού.
Υπάρχει και μια λιγότερο ορατή διάσταση. Η άμεση απάντηση λειτουργεί συχνά ως μικρο-παρέμβαση ελέγχου. Όταν ο ηγέτης απαντά σε όλα τα emails της ομάδας μέσα σε λεπτά, εκπαιδεύει τους άλλους να ζητούν συνεχώς επιβεβαίωση. Αντίθετα, όταν απαντά επιλεκτικά και με χρονική απόσταση, διαμορφώνει ένα πλαίσιο στο οποίο οι άνθρωποι καλούνται να κρίνουν μόνοι τους τι αξίζει να κλιμακωθεί. Η καθυστέρηση μετατρέπεται σε φίλτρο ωριμότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καθυστέρηση είναι σοφή. Υπάρχουν καταστάσεις που απαιτούν άμεση δράση, όπως θέματα ασφάλειας, νομικοί κίνδυνοι, επιχειρησιακή διακοπή λειτουργίας. Η διαφορά βρίσκεται στη διάκριση. Ο ώριμος ηγέτης δεν απαντά αργά από αδυναμία, αλλά επιλέγει πότε η ταχύτητα προσθέτει αξία και πότε αφαιρεί. Η καθυστερημένη απόκριση είναι εργαλείο, όχι αυτοσκοπός.
Σε τελική ανάλυση, ο ηγέτης που απαντά πάντα πρώτος γίνεται το κέντρο της σκέψης του οργανισμού. Ο ηγέτης που καθυστερεί συνειδητά, διαχέει τη σκέψη σε όλο το σύστημα. Και σε περιβάλλοντα υψηλής πολυπλοκότητας, η κατανεμημένη νοημοσύνη υπερέχει της κεντρικής ταχύτητας.
Βιβλιογραφία:
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux;
- Edmondson, A. (2018). The Fearless Organization. Wiley;
- Heifetz, R., Grashow, A., & Linsky, M. (2009). The Practice of Adaptive Leadership. Harvard Business Press;
- Grant, A. (2016). Originals. Viking; Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler.
