Η καινοτομία συχνά παρουσιάζεται ως προϊόν έμπνευσης. Ως αποτέλεσμα δημιουργικών ανθρώπων, τολμηρών αποφάσεων ή χαρισματικών ηγετών που «βλέπουν μπροστά». Αυτή είναι μια ελκυστική αφήγηση, αλλά σε μεγάλο βαθμό παραπλανητική. Γιατί υπονοεί ότι η καινοτομία γεννιέται κυρίως από ιδέες, ενώ στην πράξη γεννιέται από συστήματα.
Οι περισσότερες επιχειρήσεις δηλώνουν ότι επιδιώκουν την καινοτομία. Δημιουργούν innovation labs, οργανώνουν hackathons, χρηματοδοτούν proof of concepts, εισάγουν agile πρακτικές και μιλούν για experimentation. Παρ’ όλα αυτά, λίγες παράγουν συστηματικά νέα αξία. Όχι επειδή τους λείπουν οι ιδέες, αλλά επειδή λείπει το σύστημα που επιτρέπει στις ιδέες να επιβιώσουν.
Εδώ βρίσκεται μια συχνά υποτιμημένη αλήθεια. Innovation χωρίς system design είναι τύχη.
Μια ιδέα από μόνη της δεν αποτελεί καινοτομία. Είναι απλώς πιθανή ευκαιρία. Και η πιθανή ευκαιρία γίνεται αξία μόνο όταν ένα σύστημα μπορεί να τη μετατρέψει σε αποτέλεσμα. Όταν υπάρχουν μηχανισμοί μάθησης, δομές λήψης αποφάσεων, feedback loops, κατανομή πόρων, ανοχή στην αποτυχία και τρόποι κλιμάκωσης.
Διαφορετικά, η καινοτομία εξαρτάται από μεμονωμένες ηρωικές προσπάθειες. Και τα ηρωικά μοντέλα δεν κλιμακώνονται.
Πολλοί οργανισμοί αντιμετωπίζουν την καινοτομία ως project. Με αρχή, τέλος και deliverables. Όμως η καινοτομία είναι περισσότερο ιδιότητα συστήματος παρά δραστηριότητα. Δεν είναι κάτι που “κάνεις”. Είναι κάτι που ο οργανισμός επιτρέπει ή αποτρέπει.
Αυτό φαίνεται καθαρά όταν συγκρούονται οι δηλωμένες προθέσεις με τα πραγματικά incentives.
Μια εταιρεία μπορεί να διακηρύσσει ότι ενθαρρύνει πειραματισμό. Αν όμως αξιολογεί στελέχη μόνο με βραχυπρόθεσμους οικονομικούς στόχους, το σύστημα δεν επιβραβεύει την καινοτομία. Επιβραβεύει τη συμμόρφωση.
Η συμπεριφορά ακολουθεί το design, όχι τα slogans.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές μεγάλες εταιρείες παράγουν “innovation theater”. Παρουσιάζουν δραστηριότητα χωρίς πραγματική ανανέωση. Διότι επενδύουν σε συμβολισμούς και όχι σε αρχιτεκτονική.
Το παράδοξο είναι ότι συχνά η καινοτομία εμποδίζεται από τα ίδια συστήματα που σχεδιάστηκαν για αποτελεσματικότητα. Processes βελτιστοποιημένα για προβλεψιμότητα δυσκολεύονται να φιλοξενήσουν αβεβαιότητα. Και όμως η αβεβαιότητα είναι η φυσική κατάσταση της καινοτομίας.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η σημασία του system design.
System design στην καινοτομία σημαίνει να σχεδιάζεις όχι μόνο τι παράγεται, αλλά πώς παράγεται η μάθηση. Να δημιουργείς μηχανισμούς που επιτρέπουν:
- γρήγορη δοκιμή υποθέσεων
- χαμηλού κόστους αποτυχία
- ταχεία ανατροφοδότηση
- διασύνδεση γνώσης μεταξύ ομάδων
- μεταφορά πειραματισμού σε επιχειρησιακή αξία
Στην ουσία, να σχεδιάζεις το περιβάλλον μέσα στο οποίο η καινοτομία έχει πιθανότητα να εμφανιστεί.
Η Toyota δεν έγινε σημείο αναφοράς επειδή κάποιος είχε μια ιδιοφυή ιδέα. Έχτισε σύστημα συνεχούς βελτίωσης. Η Amazon δεν καινοτομεί επειδή απλώς «ρισκάρει». Έχει μηχανισμούς που κάνουν το experimentation οργανωτική ικανότητα. Ακόμα και στις startups, εκεί όπου συχνά εξιδανικεύεται το χάος, όσες επιβιώνουν συνήθως έχουν καλύτερα learning systems, όχι απλώς καλύτερες ιδέες.
Η ιστορία της επιχειρηματικότητας είναι λιγότερο ιστορία εφευρέσεων και περισσότερο ιστορία συστημάτων που επέτρεψαν στις εφευρέσεις να αποκτήσουν κλίμακα.
Υπάρχει και μια βαθύτερη συνέπεια. Όταν η καινοτομία στηρίζεται στην τύχη, είναι περιπτωσιακή. Όταν στηρίζεται σε system design, γίνεται επαναλήψιμη.
Και εκεί αλλάζει κατηγορία. Παύει να είναι έμπνευση και γίνεται capability. Αυτό είναι ίσως το σημείο που διαχωρίζει τις επιχειρήσεις που “κυνηγούν” την καινοτομία από εκείνες που τη γεννούν.
Συχνά αντιμετωπίζουμε την καινοτομία ως παραγωγή νέου. Στην πραγματικότητα είναι σχεδιασμός συνθηκών. Δεν προηγείται η ιδέα και ακολουθεί το σύστημα. Συχνά προηγείται το σύστημα και τότε οι ιδέες γίνονται πιθανές.
Η στρατηγική συζήτηση για την καινοτομία θα έπρεπε ίσως να ξεκινά όχι από το ερώτημα “πώς θα γίνουμε πιο δημιουργικοί;”, αλλά από ένα δυσκολότερο ερώτημα: τι στο σημερινό μας σύστημα εμποδίζει την ανανέωση;
Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπει innovation. Είναι ότι το σύστημα τη συνθλίβει πριν εμφανιστεί. Και τότε η επιτυχία, όταν έρχεται, μοιάζει με ευφυΐα.Ενώ ήταν απλώς τύχη. Η καινοτομία δεν είναι προϊόν πρόθεσης. Είναι προϊόν σχεδιασμού. Και οι οργανισμοί δεν καινοτομούν περισσότερο επειδή έχουν καλύτερες ιδέες. Καινοτομούν περισσότερο επειδή έχουν καλύτερα συστήματα.
Βιβλιογραφία
- Peter Senge, The Fifth Discipline
- Clayton Christensen, The Innovator’s Dilemma
- James March, Exploration and Exploitation in Organizational Learning
- Henry Mintzberg, Structure in Fives
- Amy Edmondson, The Fearless Organization
- Eric Ries, The Lean Startup
- Donella Meadows, Thinking in Systems
- Gary Hamel, The Future of Management
