Η στρατηγική της ασυμμετρικής ευθύνης: Όταν οι αποφάσεις δεν πρέπει να επιβαρύνουν όλους εξίσου.

 

Στους περισσότερους οργανισμούς, η στρατηγική παρουσιάζεται ως συλλογικό άθλημα. Επιτροπές, workshops, consensus, κοινή ευθύνη. Στην πράξη όμως, αυτή η συμμετρική κατανομή ευθύνης παράγει το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υπόσχεται. Συντηρητισμό, αργές αποφάσεις και στρατηγική με τον μικρότερο κοινό παρονομαστή. Όταν όλοι επιβαρύνονται εξίσου από μια απόφαση, κανείς δεν έχει πραγματικό κίνητρο να ρισκάρει.

Η ασυμμετρική ευθύνη δεν είναι άδικη, είναι ρεαλιστική. Δεν έχουν όλες οι αποφάσεις το ίδιο βάθος, ούτε όλες οι συνέπειες την ίδια εμβέλεια. Όταν μια στρατηγική επιλογή είναι μη αναστρέψιμη, όταν δημιουργεί τεχνολογικό, οργανωσιακό ή θεσμικό κλείδωμα, τότε η ευθύνη δεν μπορεί να διαχέεται οριζόντια. Πρέπει να έχει ιδιοκτήτη. Όχι απαραίτητα έναν αυταρχικό decision maker, αλλά έναν σαφώς ορισμένο φορέα ευθύνης που θα απορροφήσει το κόστος της αποτυχίας και θα πιστωθεί την επιτυχία.

Στην τεχνολογία αυτό είναι εμφανές. Επιλογές πλατφορμών, αρχιτεκτονικές αποφάσεις ή είσοδοι σε οικοσυστήματα δεν είναι απλά A/B tests. Όταν μια επιχείρηση δεσμεύεται σε ένα core σύστημα ή σε έναν στρατηγικό vendor, η απόφαση αυτή δεν μπορεί να βαραίνει εξίσου τον developer, τον product owner και το steering committee. Αν δεν υπάρχει ξεκάθαρο ownership, το αποτέλεσμα είναι χρόνια τεχνικού χρέους που «κανείς δεν αποφάσισε», αλλά όλοι πληρώνουν.

Παρόμοια εικόνα συναντάμε και στη διοίκηση. Τα committees λαμβάνουν αποφάσεις που κανένα άτομο δεν θα έπαιρνε μόνο του. Όχι επειδή είναι πιο τολμηρές, αλλά επειδή το ρίσκο διαχέεται. Το αποτέλεσμα είναι στρατηγικές που είναι αρκετά ασφαλείς για να μη βρίσκουν ενάντιο κανέναν και άλλες με αυξημένο ρίσκο να μην εξετάζονται. Η συλλογικότητα χωρίς ασυμμετρία ευθύνης δεν ενισχύει τη σοφία, ενισχύει την αποφυγή ευθύνης.

Υπάρχουν οργανισμοί που το κατανοούν αυτό σε βάθος. Η Amazon, με το μοντέλο των “single-threaded leaders”, αναθέτει στρατηγικές πρωτοβουλίες σε άτομα ή μικρές ομάδες με καθαρό mandate και αντίστοιχη ευθύνη. Δεν σημαίνει ότι αγνοείται η συλλογική γνώση, αλλά ότι η τελική απόφαση δεν είναι προϊόν διάχυσης. Κάποιος υπογράφει. Και αυτό αλλάζει ριζικά τη σοβαρότητα της επιλογής.

Η ασυμμετρική ευθύνη λειτουργεί και ως φίλτρο στρατηγικής ωριμότητας. Αν μια επιχείρηση δεν μπορεί να ορίσει ποιος αναλαμβάνει το ρίσκο μιας επιλογής, τότε πιθανότατα δεν είναι έτοιμη να την κάνει. Η απαίτηση για «ευθυγράμμιση όλων» συχνά συγκαλύπτει φόβο, όχι σοφία. Η στρατηγική, όμως, δεν είναι δημοψήφισμα. Είναι πράξη δέσμευσης και διέπται από αβεβαιότητα.

Το πιο δύσκολο σημείο είναι πολιτισμικό. Σε περιβάλλοντα όπου η ισότητα παρερμηνεύεται ως ομοιόμορφη ευθύνη, η ασυμμετρία θεωρείται απειλή. Στην πραγματικότητα, είναι ο μόνος τρόπος να υπάρξει πραγματική λογοδοσία. Όταν όλοι φταίνε λίγο, κανείς δεν μαθαίνει πραγματικά. Όταν κάποιος φταίει πολύ, ο οργανισμός μαθαίνει γρήγορα.

Η στρατηγική της ασυμμετρης ευθύνης δεν υπόσχεται άνεση. Υπόσχεται καθαρότητα. Και σε έναν κόσμο σύνθετων, μη αναστρέψιμων επιλογών, η καθαρότητα είναι ίσως το πιο σπάνιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Βιβλιογραφία

• March, J. G. (1994). A Primer on Decision Making. Free Press.
• Porter, M. E. (1996). What Is Strategy? Harvard Business Review.
• Taleb, N. N. (2018). Skin in the Game. Random House.
• Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler.
• Amazon Shareholder Letters, J. Bezos (2016–2018).